1 Yesu' go' bhi, le é lo' pɛ́ɛ kpákpaabò ni à pɩ́pɩ́nɛ́bò tó bhɛɛ tà dɔ́ɔ̀nle le. É nùù lóà nâa sɛ̀' è go Aatana pé ke è zin àbhà gwilinɛnɛ̀ yàà à bhà-wùn bhà láà, àle lòlòkpɔ́á lɛnói kwɛi le. 2 Yesu' nuu lóà pɛ́ɛ bhɛɛ tà kwɛi, ke àbhà mɛ̂ɛ buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ láà wo à wɛì, ninà nɔ́ng kemò' é yínaa yóobò kɛɛ' àng wɛì, ɛ́ɛ́n ke é kángwa kpókpóbò si' àng bhà láà àng gá. Nɔ́ngbò' nuu à wɛì láà, wo nuu mɛngdo leeà Mali, le à tɔ́yààtà' nuu Madala-a le. Yesu' yínaa yóo saapiilɛ kɛ̀ɛ̀ àle wɛì le. 3 Wo nuu mɛ̂ɛ dini leeà Zaani, àle nuu gwilinɛ Elɔdi-à gbúnng wunlé-mɛ̀ɛ̀' wó nuu à leeà Kuza láà àbhà nɔ́ngá le. È gò' zí àle gi, nɔ́ng ke' nuu bhi, wo nuu à leeà Sizɛni. Nɔ́ng bhɛ́ibò kpe ké nuu zí bhi, le àng tó' nuu Yesu wɛì, le wó nuu àle ni àbhà kàlengbò tàkún-à ziàn wo kwenglé-wèlèbòa le. Mini bɔ-piàn (Matie 13:1-9; Maki 4:1-9) 4 Pɛ́ɛbò' nuu kɔi dolodolo láà, bhaamɛ̀ɛ̀ ké nuu góà à tó gi, le wó nuu lóà Yesu lià le. Kwɛngge láà à gi, ke bhaamɛ̀ɛ̀' ban ké tà à lià kpáaá gbanggbaale, le é pian do kaan' àng nɛ̀ ye: 5 É nuu kwɛnggei, mɛngge ké wala', le é lo' mini bɔi e pé boi le. É nuu mini wɛin-à bʋʋ pé, à wɛ́ɛ́ yemò' dala' zaaɛ́ɛ́ lé láà, zaa gie-mɛ̀ɛ̀bò ké taa' à kemò tà, le maabò' à paán bhɛlɛ' le. 6 À kemò ké dala' gwɛɛ́sáa' nuu sɛ́ɛ́ wala lee' bhà láà à gi. À wɛ́ɛ́ yemò láà wo goo-le wo' pálé. Kɛ́ le à goo' to', le é kpɛ́ɛ́ ga' yí àa nuu' wo' sɛ́ɛ́ gi bhi wɛ̀sɛ láà à-wùn gi le. 7 À wɛ́ɛ́ kemò ké zí dala' bɩ̂ɩ lùùlɛɛyè gi, le pɔɔn yaawun piilɛ láà à tó' goo' kiá le. À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, mini ye láà, bɩ̂ɩ ké àle tó bhɛlɛ', le òo nù sɛɛ le. 8 É go' àle gi, miniwɛ́ɛ́ yemò' daa' sɛ́ɛ́ sɛ̀ bhà, àle ké goo', le é sɛɛ' le. À káán téei' bhɔ', à zɔ̀ kemò wɛ́ɛ́ ké nuu à bhà kàindini kàindini. Yesu' bo' liangzɛá kwɛi, le é e wʋʋ léwala', le é wɩɩ' ye: Wún gima-tòlòkwɛ́- tóà mɛ̂ɛ' à wun bhà, è à ma. Yesu liangzɛ̀ pian gi gɛɛn (Matie 13:10-17; Maki 4:10-12) 9 É go' bhi, le àbhà kàlengbò' à bhàgilawo' wo: Pian' í à kaan' láà, à zíà' lɔ le? Le Yesu' à yoobɔ' àng gɔ̀n ye: 10 Aatana-à gwilinɛnɛ̀' à gi-wùn sɛ̀' nuu bànàkpɔ́yèa, ke mɛngge àa à dɔn láà, è à tàpólóyèa kale ka nɛ̀ le. Kɛ́ an mɛ̂ɛ paánbò-le pe pè àng nɛ̀ pian káányè' gá, é kɛ̂ɛ kwɛi ke wó lɛgaaà wo yánwɛ́ɛ́á, wòo lee ye, ke wó wo tóló dɔà liang bhà, wòo nù à gima le. Mini bɔ-piàn zíà (Matie 13:18-23; Maki 4:13-20) 11 Kɛ́ án pian' kaan' láà, à zíà' bhi, àle ye: Aatana-à liang' wò à zɛ ziàn láà, àle ye mini' wò à bɔ láà à nɛ̀ le. 12 Mɛ̂ɛ' wò wo tóló dɔ liang láà à bhà, àng kemò zowɛ́ɛ́ pé-lèè ké ye zaaɛ́ɛ́' miniwɛ́ɛ́' dala' à lé láà à nɛ̀. Wo Aatana wʋʋ ma-le wo, kɛ́ le gɔɔ̀yóo- nu à gói àng zʋʋ pé, é kɛ̂ɛ kwɛi ke wòo nù à dɔn maiá, ke wòo nù la le. 13 Ang kemò ké ye gwɛɛ- to sɛ́ɛ́ wala lee' gi láà à nɛ̀. Wò Aatana wʋʋ mà', e sɛɛ àng nɛ̀, le àng zowɛ́ɛ́ nii- daa le. Kɛ́ wàa à-wùn kún kpókpóá, ke à sɩ́ɩ- sɛ́ɛ́ kún àng zowɛ́ɛ́ pé. Wò wɩ̀ɩ̀ à-wùn bhà bhanɛ́ ke' bhà le. Kɛ́ wún kpókpó-le ke' tuàn daaà àng tà, wò tó' wo le wò wo kɔɔ go à zì le. 14 Ang kemò ké zí ye bɩ̂ɩ lùùlɛɛyè gi-mìnì láà à nɛ̀. Wo Aatana wʋʋ ma-le wo. Kɛ́ wò gò' bhi, le wò zuénàa yaa wo leng bhà kpunglà zé pɔ̀ɔ̀nbò-wùn gi, le wó wʋʋ' ma' láà, è yɛnna àng zowɛ́ɛ́ pé ye bɩ̂ɩ- mini' bhɛlɛ láà à nɛ̀ le. Wélé lɔ̀ɔ̀ ké zí àng kɛɛ, le àng zowɛ́ɛ́- naa kpunglà zé-wùnbò lé, le wó Aatana wʋʋ ma' wo' láà, à tɔnɔ àa tó àng bhà le. 15 Kɛ́ mɛ̂ɛ' wò wo tóló dɔ Aatana wʋʋ bhà láà, àng tó pe àa tó kwɛi-le bhà. Ang kemò' bhi, àngle ké to ye miniwɛ́ɛ́ yemò' daa' sɛ́ɛ́ sɛ̀ bhà láà àng nɛ̀. Ale-mɛ̀ɛ̀bò láà àngle Aatana wʋʋ ma, le wò wɩɩ à-wùn bhà zowɛ́ɛ́ sɛ̀a, le wò à-wùn kun wo sɔbhɛɛá, le wò to à-zàà tà tɩnggbɩɩle, le wò à tɔnɔ kɛɛ Aatana nɛ̀ le. Làngbha-piàn (Maki 4:21-25) 16 Yesu' bo' à peá kwɛi, le é zí pian dɛ́ɛ ke kaan' ye: Mɛ̂ɛ- bò' làngbha dɔ-le woá, mɛ̂ɛ- à yaa' wo làngbha yàà à tà-pɔ̀ɔ̀n tà, ke è nù lɛipóló dàà kwíle-mɛ̀ɛ̀bò tà le. Kɛ́ mɛngge àa pɔinfɩɩ-le bhuo à tà, sée mɛngge àa zí à bànàkpɔ́ líì wala-le bhà. 17 Atoosiwo pɔɔn ye óó ye' é bànàkpɔ́yèa, à tó ké daaà kpunglà. À ke àa tóii bànàkpɔ́ gi. Sée wúnggewùngge gi àa tóii tíiá, ke mɔ̀ng- kwii maaá à tà, ke wò kwii à dɔn-á. 18 À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, ka ka tóló dɔà kɔɔ' gi, ká ka zʋʋgɔɔn à gá sɛ̀a. Atoosiwo pɔɔn' mɛ̂ɛ ye' à gɔ̀n, wò àle-mɛ̀ɛ̀ tàkpɔ́à le. Kɛ́ pɔngge àa mɛ̂ɛ ye' à gɔ̀n, à-mɛ̀ɛ̀ zʋʋ' à ye lefienɛ́' à gi láà, wo à tó síà àle-mɛ̀ɛ̀ gɔ̀n do. Yesu laú ni à lɔ́ɔ̀bò (Matie 12:46-50; Maki 3:31-35) 19 Yesu laú ni à lɔ́ɔ̀bò ké nu' à lià kwɛnggei. Kɛ́ wòo mɔɔ yɔ́n-á à gi, ke é nuu kwíi' gi láà, bhaamɛ̀ɛ̀ ké yeleyèa à lé kpainkpainle. 20 Mɛngge' lò- à pei à nɛ̀ àle gi ye: I laú ni i lɔ́ɔ̀bò ké dɔɔ lúulé, àng yáán ké i gɔ̀n. 21 Kɛ́ le é wɩɩ' mɛ̂ɛ' wó nuu bhi láà àng nɛ̀ ye: Mɛ̂ɛ yemò' wò wo tóló dɔ Aatana wʋʋ bhà, ke wò à gi-wùn kɛɛ, àngle wó n laú ni n lɔ́ɔ̀bòa le. Yesu-à wàà-là lédɔlɔ́-kɔ̀ɔ̀ (Matie 8:23-27; Maki 4:35-41) 22 Yáángɛɛn do keá, Yesu ké go' kɔ̀ɔ̀yí kpúnglé zangdoá, le é daa' góló ke gi, àle ni ebhà kàlengbòa, le é wɩɩ' àng nɛ̀ ye: Kwàa bɔ yí kpúng dini lé tia za. É à pe' kwɛi, le wó lo' le. 23 Góló' nuu lóà nà àng gá tée' gi, wóò wo káá' wo, ke wàà ké gieii kpókpó lenglèngá yí láà à tà, ke yí ké nuii góló paá, ke wa dɔ ga tèngbhè lé. Kɛ́ e nuu kwɛi, ke yi' gie Yesu-leá. 24 Le àbhà kàlengbò' yɔn' à gi, le wó à zana' wo: Kààmɔ oo, kààmɔ, kwéé bhɔ ga lià loô o. Wó Yesu zana' kwɛi, le é wala', le é gbala' wàà ni yí' nuu tɔɔntɔɔn' dɔà láà à tó tà, le wàà láà à lé' kaan', le yí tɔɔn dɔyè láà à leng' lédɔlɔ', le lɛlàlé' dɔ' le. É bo' kɛɛá kwɛi, le Yesu' wɩɩ' ebhà kàlengbò nɛ̀ ye: Ka kpɔ̀ n lé-lèè' nu' tói mɛ́ɛ́ le? 25 Kɛ́ súó ké nuu àng kɛɛà, ke wún láà à-mài' àng ni bháalé, le wó sɔɔ' wɩ́ɩ́à wo ké nɛ̀ wo: Élaò, mɛ̂ɛ é àle dɔ̀kɔ̀ɔ̀- lɔ sɛ́ɛ́wɛ́ɛ́ tà, le è wɩɩ wàà ni kɔ̀ɔ̀yíbò tó nɛ̀, le àng tó- wún ma à tà kwɛi, le wò dɔ le? Yínaa yóo kpe' nuu mɛ̂ɛ' à wɛì à tò bhiá-kɔ̀ɔ̀ (Matie 8:28-34; Maki 5:1-20) 26 Wó lo', le wó waa' kɔ̀ɔ̀yí kpúng dini láà à lé Zelazeni-mɛ̀ɛ̀bò pé sɛ́ɛ́ gi za Galilee lùu téei le. 27 Yesu' nuu góà góló gi, ke è zinná yí kpúnglé, le pée bhi-mii ke' lo' dɔi à gɔ̀n zaá le. Yínaa yóyoobò kpe ké nuu mɛ̂ɛ láà à wɛì. À bò gbàà daaá e bhà-yè lóó' woo tó dɔ́ɔ́n-á. Yàa nuu yii lefienɛ́ woà kwíle koo. É nùù yiià bhaamɛ̀ɛ̀ bukpɔ́-lèèbò' bhà le. 28 Mɛ̂ɛ láà é yáánpa' Yesu bhà, le é gbala' kpókpóá, le é zinna' e kpóng gi à nɛ̀, le é wɩɩ' lòlò gi ye: Aatana Kpáalàkpàà' é lɔngwɛ́ɛ́ gi tɛ́nglà láà à gbe Yesu, ibhà mɛɛ n bhà le? Bhè dɔ gbáágbààa ke í n bhàwùn tó, ke yoo wún kpɔ́ n tà. 29 E nuu à peà kwɛi, ke Yesu ké kɔɛ́ɛ́ gieii à nɛ̀ sɛ́ɛ́ gi ye: è gó mɛ̂ɛ láà à wɛì. Sée e nuu kwɛi, ke yínaa yóo zìn daaà à tà lɔ̀ɔ́' mɔ́, ke wa zí mɔ́ à gɛɛn ni à kɔɔbò yeleà ziàn yɔ̀ɔ́bhɛɛ ni pɛɛ́ɛ́bòa, ke wò à kóló. Kɛ́ e nuu yɔ̀ɔ́bhɛɛbò ni pɛɛ́ɛ́bò lefienɛ́ tó káán-à, le yínaa yóo- à wɛ̂ɛ go ziàn, le è daa à nɛ̀ liélé, le è lo nà à gá kai le. 30 Yesu' yínaa láà à bhàgilawò- àle gi ye: Wò i lèè lɔ? Le ye: Wo n lee gwiligbá. Yínaa yóobò ké nuu mɛ̂ɛ láà à wɛì kpeá yèèèle, àle kɛɛ le é à pe' kwɛi le. 31 A-wùn gi, wo nuu bhàiwoà Yesu zì wo: Bhè dɔ gbáágbààa ke yoo ko bili kààso gi-lèè' é gbùnng-wɛ́ɛ́ dɔ́ɔ́n-á láà à gi. 32 Ale' kɛɛii kwɛi láà, ke bíai péeyè kpulu kpáalàkpàà do ke ké bhɔii tɔɔn bhà bhi. Le yínaabò láà wó gbaan' bhàiwoà Yesu zì wo: Bhè dɔ gbáágbààa ke ko gò' zé, kó ló waai bíaibò' tiilɛ́ láà àngle gi le. 33 Wó à pe' kwɛi, le Yesu' wɩɩ' à bhà, le wó go' mɛ̂ɛ láà à wɛì, le wó lo' waai bíaibò láà àng gi le. Ale' kɛɛ' kwɛi, bíaibò tó' gbùlù kaan', le wó yɔɔ' gènggèlè bhà bàlàa, le wó yʋʋla' kɔ̀ɔ̀yí' nuu bhi láà à wɛ́ɛ́, le yí' àng tó zɛ' le. 34 Bíai maakɛɛ-mɛ̀ɛ̀bò' àle-lèè ye' kwɛi, wó gie' wo' bàlàa, le wó lo' à gɛingói péng, le wó daa' nà à gɛingó bhɛɛá bʋʋɛ̀ɛɛ tà-lèèbò tó gi le. 35 Bhaamɛ̀ɛ̀bò' walà- àle gi, le wó lo' wún' kɛɛ' bhi à-lèè gaai le. Wó waa' bhi, ke yínaabò' go' mɛ̂ɛ' à wɛì láà, e yaláyèa Yesu gɛnpé, ke bhái ké à bhà, ke à yángi' pɔnɔ kpákpálé. Wó àle-lèè ye' kwɛi, súó' daa' wo' àng tó gi le. 36 À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, yínaa yóo-mɛ̀ɛ̀' to' kélékèlèa mɛ̂ɛbò' àng yàànlé láà, é kɛɛ' kɔɔ' gi, àngle wó à tó gɛingo' mɛ̂ɛ' wó nu' láà àng nɛ̀ le. 37 Wó à ma' kwɛi, le Zelazeni-mɛ̀ɛ̀bò láà àng tó páipái' sɔɔ' bhàiwoà Yesu zì wo: è dɔ gbáágbààa ke è gó àng pé sɛ́ɛ́ gi bhi le. Sée súó' nuu daayè' gá àng gi bháalé láà, àle kɛɛ le wó à pe' kwɛi le. À kɛ̀ɛ̀ kwɛiyè láà à gi, Yesu ké daa' góló gi, le é e pe ló wo' le. 38 Kɛ́ òo lóà bhe, yínaabò' go' mɛ̂ɛ' à wɛì láà, àle ké nuu bhàiwoà à zì ye: è dɔ gbáágbààa ke ele é tó à wɛì. 39 Kɛ́ Yesu òo wɩ́ɩ́ à bhà, le é à pe' à nɛ̀ ye: Bhè sɛsí, ke í ló kaá kwíle, ke Aatana' wún páipái' kɛɛyèa i nɛ̀ láà, í à tó gɛingó bhi. Mɛ̂ɛ láà é lò- àle gi, le Yesu' wún páipái' kɛɛ' à nɛ̀ láà, é à tó gɛingo' pɛ́ɛ pé lɛnólɛ̀nó gi le. Zailu lúnɛ́ zana-kɔ̀ɔ̀ ni nɔ́ngnɛ́ ke tò bhiá-kɔ̀ɔ̀ (Matie 9:18-26; Maki 5:21-43) 40 Yesu' go' kɔ̀ɔ̀yí kpúnglé lee' gi fɔ́ɔ́lé láà, à sɛsíyè' zí waa' bhi, mɛnó páipái yáán ké nuu à gɔ̀n, le bhaamɛ̀ɛ̀ kpe' lo' dɔi à gɔ̀n zaá le. 41 Kɛ́ à wàà bhi-yè' to' kpókpóá, ke mɛngge' wó nuu à leeà Zailu láà, ya tó ke a nu à pé le. Aatana-kwìì' nuu péng bhi láà, à wunlé-mɛ̀ɛ̀' nuu à gá le. Zailu' waa' bhi, le é bhuola' Yesu gɛnpé, le é bhàiwo' à zì ye: Bhè dɔ gbáágbààa ke í nu n pé kwíle, 42 atoosiwo nbhà nɛ́wɛ́ɛ́ donɛ́' é loònɛ́á ke ya kwee káán buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ yɔ̀ɔ̀nsínmáá, ya bhɔ ga lià. Yesu' nuu lóà bhía tée' gi, bhaamɛ̀ɛ̀bò ké nuu à wɛì yèèèle, le wó nuu naaà à bhà kpainkpainle zanózànóá le. 43 Kɛ́ nɔ́ngnɛ́ do ke' nuu bhi, máná' woo kwee buu-ni-wɛ́ɛ́-piilɛ kɛɛ à bhà, le ya woo e ye-wèlè tó sie lɔ̀tɔlɔbò pé, ke mɛngge àa mɔɔ à tóá kélékèlèa le. 44 É bɔ̀- Yesu zíà àle gi, le é sɔn' à maabhà, le é e kɔɔ zin' à bubhà-gbàà biin zɔ́ɔ́ bhà le. E to' sáabhi, le yúá láà é lékaan' téúlé le. 45 Yesu' wɩ̀ɩ̀ àle gi ye: Wáa kɔɔ zin' n bhà lɛ́ɛ? É nuu ke mɛnómɛ̀nó ké lezɛii gílawo láà à lé, le Piɛli' wɩɩ' à nɛ̀ ye: Kààmɔ, bhaamɛ̀ɛ̀' wó kɔnɔyèa i zì, ke wó naaii i bhà é, wo kpáaá miniminiyèa wà! 46 Kɛ́ le Yesu' wɩɩ' ye: Án wɩɩ ma: mɛngge ké kɔɔ zinyèa n bhà, atoosiwo à gàn' daa n yàan ma: bhaamɛ̀ɛ̀ tò bhiá-bhàà' é n gi láà, ya zin mɛngge bhà. 47 Nɔ́ngnɛ́ láà é à gaa' ye: wa e nûulékún laá, le é nu' bhuolái Yesu gɛnpé, ke à bhà ké viin-ii do yàyàle, le é e kɔɔ zin' à bhà wún' gi, ni é to' bhiá kɔɔ' gi láà, é à tó gɛingo' mɛnó yàan bhi le. 48 É bo', le Yesu' wɩɩ' à nɛ̀ ye: Nbhà nɛ́, i kpɔ́yè' n lé láà, ya i la' wo lɛ́ɛ. Ibhà ló wo yáinsaa gi. 49 Yesu ké to' à pè kwɛi lià, le mɛngge' go' Aatana-kwìì wunlé-mɛ̀ɛ̀' nuu láà à zíà, le é wɩɩ' à nɛ̀ ye: I lú láà àa bhi koo, miá fèè yaa wunmɛ̀ɛ̀ bhà bhiábhiá. 50 Yesu' mɛ̂ɛ láà à wʋʋ ma', le é to' le é wɩɩ' Zailu nɛ̀ ye: Miá súó, i kpɔ́yè lengdo' è tó n lé, ke i lú láà è la le. 51 Yesu' bo' lóá ke è waa Zailu pé kwíle, òo wɩ́ɩ́ mɛngge bhɛ́i ke sɔ̀ɔ̀ e wɛì bhi-wùn bhà Piɛli ni Záàn ni Zaki ninà nɛ́ nɛ, ni nɛ́ laa-le zìpieta. 52 Mɛ̂ɛ' wó nuu kwíle bhi, àng tó ké nuu wosíà, le wó nuu giinnáà nɛ́ láà à-wùn gi. Kɛ́ le Yesu' wɩɩ' ye: Kao wosíà, loònɛ́ láà àa gayèa, è yi' zɛii le. 53 É à pe' kwɛi, le wó zua' à tà le. Atoosiwo à gàn ké nuu àng yàan wo: è gayè' gá le. 54 Kɛ́ le Yesu' loònɛ́ láà à kun' à kɔɔ bhà, le é à lee' kpókpóá ye: Loònɛ́, bhè walá. 55 É à pe' kwɛi, le nɛ́ láà à níi' daa dɛ́ɛ wo' à gi, le é to' le é wala' le. É kɛɛ' kwɛi, le Yesu' wɩɩ' ye: Kà nɛ́ é à gba lígóá. 56 Wún' é kɛɛ' láà, à kɔ̀kún ké nɛ́ kpɔ́-mɛ̀ɛ̀bò láà àng kun' miniminiyèa. Kɛ́ Yesu ké wʋʋ kpɔ' àng bhà ye: wòo à gɛingóà mɛnggemɛ̀ngge nɛ̀.